Σοβαρές αναταράξεις στο εσωτερικό της «γαλάζιας» παράταξης προκαλεί η υπογραφή του «Μνημονίου Κατανόησης» μεταξύ της υπουργού Πολιτισμού της ελληνικής κυβέρνησης, Λίνας Μενδώνη, και του ομολόγου της από την Βουλγαρία, το οποίο προβλέπει την «αμοιβαία “κατάθεση” κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες», δηλαδή μια ανταλλαγή:
Από τη μία την παράδοση από την Ελλάδα στη Βουλγαρία των λειψάνων που προέρχονται από ανασκαφή σε ελληνικό έδαφος (στη μικρή Πρέσπα) και αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας, και από την άλλη την παράδοση από τη Βουλγαρία στην Ελλάδα, μόλις 48 κειμηλίων από τα χιλιάδες που λεηλατήθηκαν από το έδαφος της Ελλάδας, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, από τις βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής.
Μπορεί οι δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη στην τελετή υπογραφής του σχετικού πρωτοκόλλου να ήταν σε πανηγυρικό τόνο, μιλώντας για «επαναπατρισμό σπουδαίων κειμηλίων της συλλογικής μνήμης σε Ελλάδα και Βουλγαρία» που «μετατρέπει τις δύσκολες στιγμές του παρελθόντος σε “γέφυρες” ενός κοινού μέλλοντος» και θριαμβολογώντας για την «πολιτιστική μας διπλωματία» που «έχει αποδείξει ότι κινείται αθόρυβα αλλά και απολύτως παραγωγικά», όμως οι έντονες αντιδράσεις, όχι μόνο εκτός αλλά και εντός της «γαλάζιας» παράταξης, έχουν φουντώσει.
Όπως έχουν φουντώσει και οι καταγγελίες για υπαναχώρηση από τις αξιώσεις της Συνθήκης του Νεϊγύ, που προβλέπει τη μονομερή υποχρέωση της Βουλγαρίας να επιστρέψει τα χιλιάδες κειμήλια αυτά στην Ελλάδα, χωρίς κάποια «αμοιβαία» ανταλλαγή, όπως αυτή που τώρα γίνεται και η οποία καταγγέλλεται ότι αναγνωρίζει ένα καθεστώς αμφισβητούμενης κυριότητας των κειμηλίων που λεηλατήθηκαν από το ελληνικό έδαφος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η αντίδραση Σαμαρά
Προηγήθηκε η σφοδρή αντίδραση του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος κατήγγειλε (3.10.2026) ότι «με τις πιο επίσημες τιμές υποδέχτηκε η Βουλγαρία τα οστά του Σαμουήλ που για αυτούς είναι σαν να ήρθαν στην Ελλάδα τα οστά του Μ. Αλεξάνδρου. Ήταν για πάνω από 100 χρόνια ο εθνικός πόθος των Βουλγάρων. Και εμείς τι πήραμε; 48 μόνο από τα χιλιάδες κλεμμένα, ιερά δικά μας κειμήλια που είχαν αρπάξει στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο οι Βούλγαροι από τη βόρεια Ελλάδα».
«Βόμβα» Χρυσομάλλη
Κι έπειτα οι αντιδράσεις μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ. Με μία κοινοβουλευτική κίνηση – «βόμβα», ο βουλευτής Μεσσηνίας της ΝΔ, Μίλτος Χρυσομάλλης, κατέθεσε στη Βουλή (6.10.2026), αίτηση κατάθεσης εγγράφων προς την Λίνα Μενδώνη, ζητώντας να κατατεθεί το «Μνημόνιο Κατανόησης» μεταξύ των υπουργών Πολιτισμού της Ελλάδας και της Βουλγαρίας, καθώς επίσης το πρωτόκολλο ανταλλαγής που υπεγράφη, αλλά και οποιοδήποτε άλλο σχετικό έγγραφο ή επιστολή των υπουργείων Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας που έχει συνταχθεί σχετικά με το θέμα αυτό, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που προηγήθηκαν.
Ο «γαλάζιος» βουλευτής, αιτιολογεί το αίτημά του, επισημαίνοντας ότι «η εν λόγω ανταλλαγή έχει αποτελέσει αντικείμενο μείζονος δημοσίου ενδιαφέροντος, χωρίς να έχουν δοθεί στη δημοσιότητα οι λεπτομέρειες που περιλαμβάνονται στην υπογραφείσα συμφωνία» και προσθέτοντας ότι «η εν λόγω συμφωνία αποτελεί το επιστέγασμα συστηματικών διαπραγματεύσεων του δύο πλευρών».
Μία κίνηση που έχει τη σημασία της και η οποία έρχεται την ώρα που το υπουργείο Πολιτισμού, μέχρι στιγμής έχει αποφύγει να δώσει στο φως της δημοσιότητας το περιεχόμενο του «Μνημονίου Κατανόησης».
Σφοδρή κριτική Τζαβάρα
Αλλά σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση για την υπόθεση αυτή έχει διατυπώσει και ο πρώην υπουργός Πολιτισμού της ΝΔ (επί κυβέρνησης Σαμαρά) Κώστας Τζαβάρας, ο οποίος και αναμένεται να είναι στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του υπό διαμόρφωση κόμματος του πρώην πρωθυπουργού.
Ο κ. Τζαβάρας τόνισε (OPEN, 5.10.2026) ότι «στη συνθήκη του Νεϊγύ, από την πλευρά πλέον των νικητών η Ελλάδα, πέτυχε να επιβάλει στη Βουλγαρία την υποχρέωση μονομερώς -δηλαδή χωρίς τη συμφωνία κανενός και χωρίς να της το ζητήσει η Ελλάδα- και αμετακλήτως -δηλαδή χωρίς αυτό να μπορεί να μεταρρυθμιστεί- να αναζητήσει η ίδια η Βουλγαρία, να συγκεντρώσει και να επιστρέψει όλα τα κινητά μνημεία, τα οποία άρπαξε μετά από τη λεηλασία των Μονών και τα πήγε στη Σόφια».
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρώην υπουργός εξέφρασε τη «μεγάλη ανησυχία» του, σημειώνοντας πως «ο κ. πρωθυπουργός είπε στη συνέντευξη που έδωσε ότι επαναπατρίζονται σήμερα 48 κειμήλια. Την ίδια ώρα ο υπουργός Παιδείας της Βουλγαρίας είπε ότι “δεν κάναμε καμία συμφωνία, αυτό είναι ένα μνημόνιο απλό, στο οποίο δίνουμε σε κατάθεση τα συγκεκριμένα μνημεία εμείς χωρίς να παραιτούμεθα από την κατοχή και τη νομή τους”. Πέστε μου λοιπόν, όλη αυτή η κοροϊδία για χάρη τίνος τελικά γίνεται; Χάριν της σοβαρότητας και της μεταρρυθμιστικότητας που έχει η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη; Είναι δυνατόν σήμερα να λέγεται, τη στιγμή που ήταν υποχρεωμένη μονομερώς η Βουλγαρία από τη συνθήκη του Νεϊγύ που κυρώθηκε από τη Βουλή τη δικιά μας και έχει υπερνομοθετική ισχύ -δηλαδή είναι πάνω από κάθε νόμο- να τροποποιείται αυτή η διάταξη του άρθρου 126 (σ.σ. της Συνθήκης του Νεϊγύ) με ένα μνημόνιο κατανόησης, στο οποίο αναφέρεται ότι στο μέλλον θα γίνει σε “επακόλουθη συμφωνία”, νέα διαπραγμάτευση ή θα συνεχιστεί η διαπραγμάτευση και εκεί θα συμπεριληφθούν και άλλα αντικείμενα ιστορικά κοινού ενδιαφέροντος;». Για να επισημάνει ότι «”επακόλουθη συμφωνία” σημαίνει ότι το μνημόνιο αυτοί το αντιμετωπίζουν ως συμφωνία παρανόμως».
Καταγγελία του Συλλόγου Αρχαιολόγων
Ένα «Μνημόνιο Κατανόησης» που ήδη καταγγέλλεται εξαιρετικά έντονα από αρμόδιες πλευρές, όπως ο Σύλλογος Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, ο οποίος εκφράζει «την έντονη ανησυχία και τον σοβαρό προβληματισμό του, τόσο για την νομιμότητα όσο και -κυρίως- για τις ενδεχόμενες συνέπειες μιας εκτυλισσόμενης διαδικασίας μυστικής και ιδιωτικής πολιτιστικής διπλωματίας, με αντικείμενο πολιτιστικά αγαθά και μνημεία που αποτελούν τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού λαού.
Μίας διαδικασίας, που, όπως φοβόμαστε, δεν περιορίζεται στην εργαλειακή επικοινωνιακή/πολιτική εκμετάλλευση των πολιτιστικών αγαθών που αποτελούν αντικείμενα του συγκεκριμένου “Μνημονίου”, δεν φαλκιδεύει μόνο το καθεστώς κυριότητας των ίδιων, αλλά και των υπόλοιπων αντικειμένων της ίδιας ιστορικής προέλευσης (δηλαδή, των λοιπών χειρογράφων, αρχείων ή αντικειμένων αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που αφαιρέθηκαν από το έδαφος της Ελλάδας, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, σύμφωνα με το άρθρο 126 της Συνθήκης του Νεϊγύ), αλλά προετοιμάζει τη δημιουργία εξαιρετικά δυσμενούς προηγούμενου, που, εν είδει “καλής πρακτικής”, θα επιχειρηθεί να καθορίσει και τους όρους διεξαγωγής της διαχρονικής προσπάθειας επανάκτησης και επιστροφής άλλων εμβληματικών μνημείων της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, που σήμερα βρίσκονται έξω από τη χώρα, όπως τα γλυπτά του Παρθενώνα ή τα αντικείμενα που λεηλατήθηκαν από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατά την διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου».
Οι χειρισμοί της κυβέρνησης στην υπόθεση έχουν ήδη ανοίξει για την ίδια τον ασκό του Αιόλου, όπως μαρτυρούν και οι ισχυρές δονήσεις που ήδη σημειώνονται στο εσωτερικό της «γαλάζιας» παράταξης.
in.gr
