Μπορεί μια κυβέρνηση να εμφανίζεται ως πολέμιος της διαφθοράς, όταν διαδοχικές υποθέσεις προκαλούν πολιτικές αναταράξεις και γεννούν ερωτήματα για τη διαχείριση του δημόσιου χρήματος, τη λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών και την απόδοση ευθυνών;
Το ερώτημα δεν είναι ούτε θεωρητικό ούτε απλώς επικοινωνιακό. Αφορά την ίδια την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την πολιτική και τους θεσμούς.
Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει επανειλημμένα προβάλει την αποτελεσματικότητα, τις μεταρρυθμίσεις και την ενίσχυση της διαφάνειας ως βασικά στοιχεία της πολιτικής της. Ωστόσο, κάθε υπόθεση που προκαλεί δημόσια συζήτηση για πιθανές παρατυπίες ή κακοδιαχείριση επαναφέρει ένα κρίσιμο ζήτημα: ποιος ελέγχει την εξουσία και ποιος λογοδοτεί όταν προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα;
Η διαφθορά δεν αντιμετωπίζεται με συνθήματα
Οι πολίτες έχουν κουραστεί να ακούν γενικές διαβεβαιώσεις. Θέλουν να βλέπουν αποτελέσματα, ουσιαστικούς ελέγχους και συγκεκριμένες απαντήσεις. Θέλουν να γνωρίζουν εάν τα χρήματα των φορολογουμένων αξιοποιούνται σωστά και εάν οι κανόνες εφαρμόζονται ισότιμα, ανεξάρτητα από την πολιτική θέση ή τις διασυνδέσεις κάθε προσώπου.
Όταν μια υπόθεση προκαλεί εύλογα ερωτήματα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η υποβάθμισή της ούτε η αναμονή μέχρι να ξεχαστεί από την επικαιρότητα. Χρειάζεται πλήρης διερεύνηση, δημοσιοποίηση των διαθέσιμων στοιχείων και απόδοση ευθυνών, εφόσον αυτές τεκμηριωθούν.
Γιατί η διαφάνεια δεν είναι προνόμιο καμίας κυβέρνησης. Είναι υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία.
Δύο μέτρα και δύο σταθμά;
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που τροφοδοτούν την κοινωνική δυσπιστία είναι η εντύπωση ότι η πολιτική ευθύνη δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Όταν πρόκειται για τον απλό πολίτη, οι απαιτήσεις του κράτους είναι συγκεκριμένες και οι συνέπειες των παραβάσεων άμεσες. Όταν, όμως, προκύπτουν υποθέσεις που αγγίζουν την πολιτική εξουσία, οι πολίτες περιμένουν να διαπιστώσουν εάν οι διαδικασίες προχωρούν με την ίδια αποφασιστικότητα.
Αυτή η αντίφαση, πραγματική ή αντιλαμβανόμενη, υπονομεύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Και καμία επικοινωνιακή στρατηγική δεν μπορεί να την εξαφανίσει χωρίς διαφάνεια και αποδείξεις.
Βεβαίως, κάθε υπόθεση πρέπει να κρίνεται βάσει των στοιχείων της. Οι πολιτικές ευθύνες δεν ταυτίζονται αυτομάτως με την ποινική ενοχή και κανείς δεν μπορεί να θεωρείται ένοχος χωρίς την προβλεπόμενη δικαστική διαδικασία. Αυτό, όμως, δεν απαλλάσσει την πολιτική ηγεσία από την υποχρέωση να δίνει εξηγήσεις για τον τρόπο λειτουργίας του κράτους.
Το πραγματικό κόστος το πληρώνει η κοινωνία
Η συζήτηση για τη διαφθορά δεν αφορά μόνο τα πολιτικά γραφεία και τις αντιπαραθέσεις των κομμάτων. Αφορά την καθημερινότητα των πολιτών.
Αφορά τον εργαζόμενο που δυσκολεύεται να καλύψει τις υποχρεώσεις του, τον επαγγελματία που προσπαθεί να κρατήσει την επιχείρησή του, τον φορολογούμενο που απαιτεί να γνωρίζει πού κατευθύνονται τα χρήματά του και τον νέο άνθρωπο που θέλει να πιστεύει ότι η αξιοκρατία έχει πραγματική αξία.
Κάθε υπόθεση κακοδιαχείρισης, εφόσον αποδεικνύεται, δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στην πολιτική αντιπαράθεση. Πλήττει την αξιοπιστία του κράτους και ενισχύει την πεποίθηση ότι οι πολίτες δεν αντιμετωπίζονται πάντα με τους ίδιους όρους.
Η λογοδοσία είναι υποχρέωση, όχι επιλογή
Η καταπολέμηση της διαφθοράς απαιτεί ανεξάρτητους ελεγκτικούς μηχανισμούς, αποτελεσματική Δικαιοσύνη, διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και ουσιαστική λογοδοσία. Απαιτεί, επίσης, πολιτική βούληση που να αποδεικνύεται στην πράξη και όχι μόνο στις δηλώσεις.
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να παρουσιάζει το έργο της και τα αποτελέσματα των πολιτικών της. Έχει, όμως, και την υποχρέωση να απαντά στα ερωτήματα που γεννούν οι υποθέσεις οι οποίες απασχολούν την κοινωνία.
Γιατί η εμπιστοσύνη δεν κερδίζεται με μεγάλα λόγια. Κερδίζεται όταν οι πολίτες βλέπουν ότι κανείς δεν βρίσκεται πάνω από τον νόμο και ότι καμία υπόθεση δεν κλείνει απλώς επειδή έπαψε να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας.
Και τελικά, αυτό είναι το πραγματικό τεστ για κάθε κυβέρνηση που επικαλείται τη διαφάνεια: όχι τι δηλώνει για την καταπολέμηση της διαφθοράς, αλλά τι κάνει για να την αποτρέψει, να την αποκαλύψει και να εξασφαλίσει ότι οι ευθύνες αποδίδονται εκεί όπου πραγματικά ανήκουν.
Γράφει ο Φρουδάκης Αντώνης
